Γλώσσες, προφορά & βιασμοί των (aka Oral Sex)

Καιρό είχα να χτυπήσω στην αγαπημένη μου πλέον κατηγορία. Και μιας και ήδη διανύω την ιδανική ωρολόγια ζώνη μου (5-7 π.μ.), θα προχωρήσω σε μια διερεύνηση του μείζονος ζητήματος της Αγγλικής προφοράς, παροτρύνοντας τους όσους θα γράψουν παρακάτω να επεκταθούν στο ζήτημα της προφοράς εν γένει.

Σε όλους μας έχει τύχει να ακούσουμε διάφορες ξένες γλώσσες, από τουρίστες, φίλους, συνεργάτες, κτλ., είτε τις κατέχουμε είτε όχι. Θεωρώντας ένα «κομμάτι ομιλίας» σε μια ξένη γλώσσα ως ηχητικό σύνολο μπορούμε, μάλιστα, να βγάλουμε και κάποια προσωπικά/υποκειμενικά συμπεράσματα για την ίδια τη γλώσσα. Ίσως αντικατοπτρίζουν την εντύπωση που μας έκανε, ή τα συναισθήματα που μας προκάλεσε (π.χ. κάτι σα να βλέπεις την αρχιτεκτονική μιας ξένης πόλης, ή τα ξεχωριστά τοπία της). Κάποιες γλώσσες ακούγονται (κατά το κοινώς λεγόμενο) π.χ. «βάρβαρες» (όπως κακώς σχολιάζουν για τα γερμανικά), κάποιες ακούγονται «αδερφίστικες» (όπως τα γαλλικά ή τα αγγλικά), άλλες ακούγονται «αστείες» (π.χ. τα γιαπωνέζικα), ή «κινέζικες» (π.χ. τα κινέζικα). Φυσικά καθένας στο μυαλό του ερμηνεύει και αξιολογεί κάθε άκουσμα διαφορετικά.

Είναι απορίας άξιο (τουλάχιστον εμένα θα με ενδιέφερε πολύ να το γνωρίζω) το κατά πόσο η προφορά μιας γλώσσας σχετίζεται με τους κανόνες γραμματικής της και το λεξιλόγιό της (και ποιο από τα δυο επηρέασε ποιο), με την Ιστορία των λαών που την έπλασαν, φυσικά με τις επιρροές από άλλες γλώσσες, ίσως ακόμα και τη Γεωγραφία ή το Κλίμα των περιοχών στις οποίες αναπτύχθηκαν, κτλ.. Άλλωστε μην ξεχνούμε ότι ακόμη και η ίδια γλώσσα ομιλείται κατά τόπους και χρόνους διαφορετικά, δηλ. πέρα από τις αλλοιώσεις ή τις ιδιομορφίες στη σύνταξη, τη γραμματική, το λεξιλόγιο, υπάρχει διαφοροποίηση και στην προφορά (χωρίς κατ’ ανάγκη να αποτυπώνεται γραπτώς, για πολλούς λόγους).

Είμαι σχεδόν βέβαιος (χωρίς κανένα απολύτως τεκμήριο, απλή αίσθηση) ότι π.χ. οι Αρχαίοι Έλληνες, θα είχαν σημαντικά διαφορετική προφορά απ’ ό,τι έχουμε σήμερα. Εικάζω, δε, ότι ενδέχεται να έμοιαζε πολύ με κάποια από τις ακουστικά απωθητικές (για μένα) κιναιδίζουσες (όπως π.χ. η Βρετανική ή Εγγλέζικη). Η σημερινή μας προφορά μάλλον οφείλεται περισσότερο στους Ρωμαίους…

Όποιος, παρόλα αυτά, κι αν είναι ο λόγος και ο τρόπος με τον οποίο εξελίχθηκε και διαμορφώθηκε η προφορά μιας γλώσσας, παραμένει ένα αρκετά αξιόλογο φαινόμενο: Η συχνή αδυναμία ανθρώπων που ομιλούν μια γλώσσα να προφέρουν ορθά λέξεις μιας άλλης γλώσσας. Προφανώς δεν αναφέρομαι στην κομπλεξική περίπτωση όπου κανείς αρνείται να μιμηθεί τους προφορικούς κανόνες μιας γλώσσας (π.χ. επειδή αισθάνεται γελοίος ή πουστράκος). Η λύση είναι απλή: Μην μαθαίνεις τη γλώσσα. Με ενδιαφέρουν εκείνες οι περιπτώσεις όπου κανείς δεν μπορεί να παράγει σωστά προφορικό λόγο.

Παραδείγματα υπάρχουν αρκετά (εκτός αν είναι μύθοι τους οποίους πιστεύω λόγω ελλειπούς διερεύνησης): Λέγεται π.χ. ότι οι Κινέζοι δυσκολεύονται με το «ρ» ή το «λ» (ή και τα δυο), άλλοι δυσκολεύονται με το «θ» ή το «σ». Από την άλλη εμείς π.χ. μπορεί να δυσκολευόμαστε στην προφορά γερμανικών λέξεων με umlaut, ή με γλώσσες που έχουν παχύ σίγμα, ή άλλες (π.χ. γαλλικά, ρώσικα, κτλ.) που προφέρουν αυτό το συχνά εκνευριστικό διπλό «ι» (παραπέμπω στην προφορά της «Αμαλιίας» στο παρά πέντε).

Όλη αυτή η δυσκολία που δημιουργεί η γλωσσική παράδοση και συνήθεια κατά την εκμάθηση και χρήση μιας γλώσσας, φέρνει στο μυαλό μου το εξής ερώτημα: Πόσο σημαντικό είναι να προφέρεις σωστά μια λέξη; Δεν είναι ήδη αρκετό το ότι π.χ. μπορείς και τη γράφεις (π.χ. ορθογραφία) σωστά; Ή ότι τη χρησιμοποιείς σωστά (π.χ. με τη σωστή σημασία ή στο σωστό context); Θεωρούμε ότι η έννοια «σωστό» εν προκειμένω ταυτίζεται με το «σύμφωνα με τους προφορικούς κανόνες της γλώσσας στην οποία αναφερόμαστε»;

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο μείζον όταν οι λέξεις αυτές συνιστούν ορολογία, και ουσιαστικά «εισβάλλουν» στην καθομιλουμένη μας. Ίσως να έχετε ακούσει ακόμη και ορισμένους καθηγητές μας (να μην πω ονόματα τώρα) που διδάσκουν μιλώντας ένα υβρίδιο Ελληνεζοεγγλέζικης ορολογίας-γλώσσας. Κάτι παρόμοιο γίνεται φυσικά ακόμη και με ονόματα προσώπων (π.χ. παιχτών, επιστημόνων, πολιτικών, κτλ.) ή τόπων.

Φριχτή και ακαλαίσθητη (έως κολάσιμη ως σωβινιστική εκτροπή 😛 ) είναι η λύση της ελληνοποίησης λέξεων: Νεύτων (ήμαρτον!), Κάνινγκ (του Κάνιγγος, με δυο «γγ», όχι «γκ»), Όθων, Ροβεσπιέρος, Ναπολέων. Υποθέτω, όμως, πως σε άλλη κατηγορία εμπίπτει η επινόηση (ή εξαγωγή) αντίστοιχα «Ελληνικών» λέξεων για τοπωνύμια: Βερολίνο, Φρανκφούρτη, Τασκένδη, Πεκίνο, Λονδίνο… ή μήπως όχι;

Βέβαια, φαιδρότητες μπορούν να προκύψουν και χωρίς πρακτικές πλήρους ελληνοποίησης: Ένα κλασικό παράδειγμα είναι ο δύσμοιρος Βαζέχα, τα «άτυχα» αδέρφια Ντε Μπούρ (ο Μαυρομάτης φέρεται να έχει πετάξει σε περιγραφή το αμίμητο «τα δυο αδέρφια, ο Φρανκ Ντε Μπουρ και ο Ρόναλτ ντε Μπερ», συχνά, δε, αναφέρονται και ως Ντε Μπόιρ), και ένα σωρό άλλοι. Στον χώρο της επιστήμης φύσει προβληματικοί τυπάδες είναι ο Ντε Μπρέιγ ή Ντε Μπρογκλί, ο Φέινμαν ή Φάινμαν, κτλ.. Στάνταρ παρανόηση είναι, επίσης, η αγγλοειδής προφορά γερμανικών λέξεων με «z»: Π.χ. ο Zimmerman δεν προφέρεται «Ζίμμερμαν» αλλά «Τσίμερμαν». Πως, αλήθεια, θα προφέρατε ένα κινέζικο όνομα (προσώπου, πόλης, ποταμού, κτλ.);

Από την άλλη, παράδειγμα λέξης (που εμένα προσωπικά μου προκαλούν αμηχανία όταν υποχρεούμαι να τις προφέρω) είναι το «cache» (κασέ, κέις, κας, κες, …), ενώ έχω ακούσει συχνά να βιάζονται (oral sex) λέξεις όπως το «ratio» (ρέιτιο ή ράτιο αντί του ρέισιο). Πρόκειται για παρατηρήσεις που κάνω αυθόρμητα και σιωπηλά αρκετά συχνά, αλλά δεν θα παραθέσω επικαλούμενος τις κλασικές φαιδρές δικαιολογίες του προχωρημένου της ώρας.

Και, έτσι, φυσικά (ελέω του «προχωρημένου της ώρας», τα’παμε), φτάνουμε αισίως στο…

Τελικό διπλό ερώτημα:

  1. Τι γνώμη έχετε σχετικά με την «ανάγκη» προφοράς των λέξεων σύμφωνα με τους κανόνες της γλώσσας τους ακόμη κι όταν εντάσσονται μέσα σε έναν ξενόγλωσσο (προς αυτές) διάλογο (π.χ. όταν τη χρησιμοποιούν Έλληνες).
  2. (για να γίνεται και χαβαλές) Αναφέρετε λέξεις ή ονόματα τις οποίες αποφεύγετε να προφέρετε γιατί ποτέ δε σιγουρευτήκατε ότι προφέρονται σωστά, ή λέξεις που ακούτε καθημερινά να βιάζονται (π.χ. σε δελτία ειδήσεων, εκπομπές, σε μαθήματα, σε συζητήσεις, κτλ.).

Υ.Γ.: Το παραπάνω διπλό ερώτημα είναι για να’χουμε μια στάνταρ βάση, κουβέντα να γίνεται. Κατά τ’ άλλα θίγονται (έστω στην απόλυτη επιφάνειά τους) γενικότερα ή βαθύτερα ζητήματα που ίσως άπτονται της γλωσσολογίας. Ειδικά συναφείς μ’ αυτά τοποθετήσεις (παρόλο που δεν υπάγονται στο ψευτο-τελικό-διπλό-ερώτημα) είναι που ελπίζω ότι θα ακολουθήσουν (με αφορμή τα κατά τα άλλα ασυνάρτητα ερεθίσματα που αισθάνομαι και κοινοποιώ).

Advertisements

4 σκέψεις σχετικά με το “Γλώσσες, προφορά & βιασμοί των (aka Oral Sex)

  1. 1) Φίλε σάηφερ, έθιξες ένα από τα αγαπημένα μου θέματα. Ώντας γνωστός εραστής των ευρωπαικών γλωσσών, ανέκαθεν έδινα έμφαση στη σωστή προφορά των ξένων λέξεων. Όχι μόνο για λόγους αισθητικής αλλά πανω απ’όλα για λόγους βελτιστοποίησης της επικοινωνίας. Για να επικοινωνήσουμε πρέπει να υιοθετούμε ορισμένα στανταρντς. Στην περίπτωση μιας λέξης τι πιο λογικό να επιλέξουμε την προφορά των μητρικών ομιλητών της γλώσσας στην οποία ανήκει η λέξη αυτή , είτε είναι ουσιαστικό/ρήμα κτλ είτε είναι κύριε όνομα. Φυσικά θα μπορούσε να υιοθετήσουμε την …ιταλική προφορά για όλα τα ονόματα του κόσμου ωστόσο αυτό θα ήταν άδικο γιατί θα ευνοούνται οι ιταλομαθείς. Το δικαιότερο λοιπόν είναι να χρησιμοποιούμε την «εγγενή» προφορά των λέξεων. Αυτό είναι σχετικά εύκολο να το «επιβάλλουμε» όταν αναφερόμαστε είτε σε λέξεις δημοφιλών γλωσσών (λ.χ Αγγλικά) είτε σε πολυ γνωστά ονόματα – ακόμα και ο πλεον αμόρφωτος αμερικαναράς αποκλείεται να πει τον Einstein «Εηνστέην». Τα πράγματα σκουραίνουν πολύ όταν περνάμε σε μη δημοφιλείς γλώσσες όπου ο καθένας μπορεί να αρχίσει να γκρινιάζει ότι «βαριέται» να μαθαίνει τους κανόνες προφοράς για 10 γλώσσες μόνο και μόνο για να ξέρει να προφέρει δέκα ονόματα. Έτσι ο κακομοίρης ο Όνγκστρεμ (Ångström) έγινε άνγκστρομ , ο Τεβ(ε)νέν (Thévenin) «Θέβενιν» και ο Μπγιγιουέν (Brillouin) ….Μπριλουήν!

    Η λύση που συνιστώ είναι η εξής. Να γίνεται στα πανεπιστήμια ένα σύντομο σεμινάριο για το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (IPA) και να μοιράζονται λίστες
    με τις προφορές βασικών ονομάτων και ορολογίας. Έτσι όποιος ενδιαφέρεται θα μπορεί να μάθει συγκεντρωτικά να …μιλάει σωστά 😉

    Τα παραπάνω αναφέρονται κυρίως στην ακαδημαική κοινοτητα μια και αυτή έχει πολύ συχνότερα την ανάγκη να χρησιμοποιεί ξένη ορολογία απο τον «μέσο πολίτη».

    2) Δεν φοβάμαι να προφέρω κανένα όνομα. Το πρόβλημα δεν είναι όταν κάνεις λάθος αλλα όταν αρνείσαι να μάθεις από τα λάθη σου

  2. Η αληθεια ειναι πως απο την ακαδημαϊκη κοινοτητα θα περιμενα πολλα πραγματα, αν δεν διενυα το 6ο ετος της ζωης μου στο πλαισιο της, στην κατωτερη, βεβαια, βαθμιδα της (δηλ. ως προπτυχιακος φοιτητης). Κι αυτο γιατι καθε τοσο απογοητευομαι απο τον επιφανειακο τροπο που αντιμετωπιζονται ορισμενες πτυχες της πνευματικης ζωης (αυτης που θα επρεπε με ζηλο και πληροτητα να υπηρετει και να προωθει η εν λογω κοινοτητα).

    Στο δικο μου μυαλο η λυση που προτεινεις ειναι απολυτως φυσιολογικη. Ενα (προαιρετικο, για οσους ενδιαφερονται) ωριαιο η διωρο «σεμιναριο» σχετικα με την προφορα ορολογιας και ονοματων για μενα (και γνωριζω και αρκετους αλλους) θα παρουσιαζε μεγαλο ενδιαφερον: Η υιοθετηση μιας γλωσσας ως παγκοσμιου κωδικα επικοινωνιας (εν προκειμενω της Αγγλικης) δεν θα επρεπε σε καμια περιπτωση να συνεπαγεται την ισοπεδωση της προσφορας αλλων εθνικων ομαδων στο οικοδομημα της επιστημης. Το θεμα, φυσικα δεν εχει να κανει με ικανοποιηση εθνικιστικων η ναρκισσιστικων αισθηματων. Κατ’ εμε ειναι περισσοτερο ζητημα *αναγνωρισης*.

    Η ιστορικη εξελιξη πεδιων της επιστημης ειναι καθε αλλο παρα τετριμμενη υποθεση. Στις περιπτωσεις που δεν συνιστα εκ των ων ουκ ανευ κομματι της ιδιας της θεωριας, συνεισφερει αν μη τι αλλο σε εκπαιδευτικο επιπεδο. Δεν ειναι τυχαιο το οτι κατα περιοδους και κατα τοπους εχουν συσταθει ομαδες που εδωσαν σημαντικη ωθηση σε ερευνητικα πεδια, και προς τιμην τους ονομαστηκαν φαινομενα, μοναδες, μεγεθη, τυποι, νομοι. Ενα παραδειγμα που μου ερχεται στο νου προχειρα ειναι η ακτινοβολια πεδησης (Bremsstrahlung), η αντιστοιχη ορολογια της Ιατρικης που εχει ενσωματωσει αρκετες λεξεις με ελληνικη ριζα.

    Αμηχανια, παρολα αυτα, μου προκαλει συχνα η αυθαιρετη προφορα συμβολων: Ο συνηθης «αγνωστος» μιας αλγερικης εξισωσης προφερεται ως «χι» (ελληνικά), «εξ» (αγγλικά) η «ιξ» (γαλλικά), ο «ψι» ως «γουαι». Ακομα πιο περιεργα ακουω απο Ελληνες καθηγητες να προφερουν το γνωστο «π» ως «πάι», τα δε «μ» και «ν» (οταν αναφερονται σε σωματιδια) ως «μιου» και «νιου». Σ’ αυτες τις περιπτωσεις ειλικρινα δεν μπορω να κατασταλλαξω.

    Σε καθε περιπτωση, παρολα αυτα, και για να κλεισω, δεν περιμενω να γινει οτιδηποτε. Μια ιδιομορφη και στρεβλη ερμηνεια της «ακαδημαικης ελευθεριας» επιτασσει ο καθενας να παρουσιαζει τα πραγματα οπως εκεινος τα αντιλαμβανεται, ειτε προκειται για την απλη περιπτωση της προφορας ενος συμβολου η μιας ξενης λεξης (ορου) ειτε ακομα και στην παρουσιαση ενος φυσικου νομου η φαινομενου. Αλλωστε δεν θα ειχα ποτε την απαιτηση απο καποιον που δειχνει να αδυνατει να εφαρμωσει καποιους απλους κανονες γραμματικης η ορθογραφιας της μητρικης του γλωσσας (ιδιαιτερα συνηθες φαινομενο στις θετικες επιστημες που δεν θα χωνεψω ποτε μου) να «τιμησει» εναν επιστημονα προφεροντας το ονομα του οπως θα το προφερε εκεινος, στην δικη του γλωσσα.

    Υ.Γ.: Συγγνωμη για το «ατονικο»… εχω προβλημα με το πληκτρολογιο και επελεξα να χρησιμοποιησω το κατεστραμμενο πληκτρο του τονου μονο σε ελαχιστα σημεια. Μεσα στην εβδομαδα ελπιζω να εχω νεο πληκτρολογιο 🙂

  3. Παρακαλώ, απο που προέρχετε το Ε στο μιλάνΕ, ήτανΕ και σε άλλα ρήματα στό τρίτο πληθυντικού;
    Μήπως έχετε καμιά εξήγηγση; Με ενδιαφέρει να μάθω.

    Σας ευχαριστώ
    Μαρία Κατάλιακου

  4. ψάχνοντας για κανόνες προφοράς σχετικές με την αγγλική γλώσσα, βρήκα τα σχόλια σας τα οποία θεωρώ σωστά ΑΛΛΑ μπορείται να μου πείτε που θα βρω κανόνες προφοράς γιατί στο φροντηστήριο που πηγαίνω, ΚΑΘΕ φορά που ρωτάω πως και γιατί διαβάζεται έτσι κάποια λέξη μου λένε να την μάθω «παπαγαλία» και αν φτάσω σε «κάποιο» επίπεδο τότε θα μάθω κανόνες προφοράς. Ως τότε θα τα έχω μάθει όλα «παπαγαλία» και μάλλον σρταβά αλλά μετά θα τα…»ξεμάθω». Είμαι σε επίπεδο Β’ class αλλά μάλλον θα τα παρατήσω γιατί βαρέθηκα να …παπαγαλίζω, εκτόσ αν έχετε κάτι να μου πρετείνετε ώστε να προχωρήσω. Ευχαριστώ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s